VIBE-congres
De gezonde en veerkrachtige gemeente

Donderdag 5 september | Daggedeelte

Op donderdag 5 september vindt de eerste dag van het VIBE-congres over klimaatbestendige en gezonde gemeenten plaats. Deze congresdag focust zowel op theorie als praktijk en wil de deelnemers laten kennismaken met stedenbouwkundige en planmatige maatregelen om de klimaatdoelstellingen van 2050 te realiseren. Lezingen, keynotes, inspiratiesessies en workshops zetten de deelnemers op weg om binnen hun eigen gemeente of stad de verworven theorie naar de praktijk om te zetten.

Onthaal en keynote: de gezonde en veerkrachtige gemeente | 08:45-10:05

Stedenbouwkundige en architect Luc Eeckhout (evr-architecten) verzorgt een keynote over ‘de gezonde en veerkrachtige gemeente’. Hij vertrekt daarbij vanuit zes thema’s die centraal staan binnen de gezonde en veerkrachtige steden: aanpasbaarheid, circulariteit, verbondenheid, herstellend, natuurlijk en vrij van verspilling. Met deze keynote biedt Eeckhout de bouwstenen waarop het VIBE-congres geënt is.

Eeckhouts schema van gezonde en veerkrachtige gemeente is een rechtstreekse doorvertaling van de inzichten die vandaag heersen. “Het is een eigen vertaling van en een ordening naar een mogelijk toekomstbeeld waar we met zijn allen kunnen aan werken. De lijstjes die stedenbouwkundige ontwerpers de weg wijzen naar een betere gemeente missen coherentie. Het zijn geen duidelijke stappenplannen. Als gastdocent aan de KU Leuven en architect bij evr-architecten ben ik zelf op zoek gegaan naar een overkoepelend raamwerk met duidelijke streefdoelen. Een oriënterend kader dat de weg wijst naar een post-fossiele samenleving. Het is hopelijk een eenvoudig schema over een complexe wereld die vaak het noorden kwijt is”, aldus Eeckhout.

Sessie 1: de natuurlijke gemeente | 10:05-12:15

Tijdens deze morgensessie focussen we op de aspecten van de natuurlijke gemeente. De band tussen de stad en het platteland is namelijk cruciaal in het kader van de klimaatopgave. Toch vormen wonen, werken en leven in de stad slechts een deel van de klimaatoplossingen. Een goed uitgekiend gemeentelijk klimaatbeleid biedt voldoende opportuniteiten om de natuur terug naar de stad te brengen. Drie gerenommeerde experts delen met veel enthousiasme hun ervaringen en inzichten.

  • Erik Rombaut (KU Leuven) | Klimaatbestendig ontwerpen: over het inzetten van blauwgroene ecosysteemdiensten. Aan de slag met water en groen in stad en dorp | 10:05-10:35

In deze lezing legt bioloog Erik Rombaut eerst kort uit wat de wetenschappelijke achtergronden zijn van een belangrijke maar vaak genegeerde ecosysteemdienst: het koelend effect van vegetaties. Dan gaat hij in op enkele kenmerken van het West-Europees klimaat, met onder meer de zogenaamde grote continentale en de kleine lokale watercycli. Hij legt ook uit wat het stedelijk hitte-eiland effect precies is en wat het verband is met concentrische expansie van (mega)steden. Vervolgens gaat hij kort in op de recente inzichten van het International Panel for Climate Change (IPCC) over de verwachte klimaatverandering in onze West-Europese context, en dan vooral over mogelijke veranderingen in neerslag patronen. Daarna geeft hij aan hoe op alle niveaus integraal waterbeheer vorm kan krijgen in de ontwerpen: het gebouw, de wijk, dorp en stad en buitengebied. Telkens zijn er heel concrete suggesties over de rol van ‘water en groen’ voor de noodzakelijke transitie naar waterneutraliteit en klimaatbestendigheid: aan de slag met water en groen in stad en dorp.

  • Els Huigens (Fris in het Landschap) | Rewilding in de stad: principes en concrete cases | 10:55-11:25

Natuur vind je niet alleen in bossen, duinen en andere natuurlijke gebieden maar ook dichtbij: midden in de stad. Ondanks de grote invloed van de mens in de stedelijke gebieden hebben veel planten en dieren er hun plek gevonden. De stad leeft! En wordt leefbaarder. Met stadsnatuur  kunnen we de (ongeziene) natuur in de stad een podium geven. Dat groen niet alleen een belangrijke ecologische waarde heeft, maar dat het ook onontbeerlijk is voor ons lichamelijk en geestelijk welzijn wordt vandaag gelukkig steeds meer algemeen aanvaard. Daarnaast blijkt ook dat groen ook op economisch vlak een rol speelt. In relatie tot stadsnatuur, of kleine wildernissen, zijn biodiversiteit, ecosystemen, klimaatadaptatie en voedsel in de stad belangrijke begrippen.

  • Sabien Windels (Roof Food) | Lokale voedselnetwerken in de stad | 11:25-11:55

Nadien volgt een interactieve vragenronde onder leiding van dagmoderator Nic Balthazar.

Lunch | 12:15-13:10

Sessie 2: de circulaire gemeente | 13:10-15:00

De namiddagsessie over de circulaire gemeente maakt de brug tussen theorie en praktijk. De circulaire logica is momenteel een hot topic. Circulair handelen en denken helpt ons op weg naar een duurzame samenleving. Het VIBE-congres verduidelijkt de stedenbouwkundige en planmatige aspecten van circulariteit. Hoe kunnen we onze afvalstromen inperken? Wat zijn goede voorbeelden van circulaire gebouwen en materialen? En hoe passen we de circulaire principes toe op wijk- en gemeentelijk niveau?

  • Guy Bourdet (Sweco) | Circulariteit gaat veel verder dan duurzaam recycleren | 13:10-13:40

In een wereld met tal van maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen, is circulariteit een wijze om doordacht en duurzaam om te gaan met ruimte en middelen. De lezing van Guy Bourdet kadert het begrip circulariteit in het brede werkveld. Het reikt verder dan het recycleren van materialen alleen, maar vergt een reflectie over ruimte, gebruik en tijd. Ten slotte worden een aantal voorbeelden en aanbevelingen meegegeven ter inspiratie van de reflectie en van de operationalisering.

  • Alexis Versele (KU Leuven) | Circulaire innovatieve economie | 13:40-14:10

Milieuverantwoord en gezond, circulair bouwen en wonen veronderstelt een shift in ons economisch denken en handelen. De uitdagingen voor een circulaire economie zijn in eerste instantie sociaal. Nieuwe sociaal verantwoorde circulaire businessmodellen en financieringsmodellen zijn noodzakelijk. Ze maken een kans op slagen enkel vanuit een collectieve benadering met een sterke lokale en bovenlokale verankering. De lezing zal een beeld ophangen van de paradigmashift die noodzakelijk is om te komen tot een circulair en bio-based financieel en economisch kader en zal aandacht hebben voor een aantal valkuilen die om de hoek kijken.

  • Mieke Vandenbroucke (VIBE) | Circulaire en duurzame materialen | 14:10-14:40

Circulair en milieuverantwoord bouwen is dé bouwmethode van de toekomst. Mieke Vandenbroucke focust daarom tijdens haar lezing op bouwmaterialen die een positieve impact hebben op mens en milieu. Denk hierbij aan materialen die lokaal geproduceerd worden of vervaardigd worden uit natuurlijke en hernieuwbare bronnen. Ter aanvulling staat Vandenbroucke ook stil bij de labels die de duurzame achtergrond van het materiaal garanderen.

Nadien volgt een interactieve vragenronde onder leiding van dagmoderator Nic Balthazar.

Koffiepauze | 15:00-15:20

Sessie 3: praktijkopdracht | 15:20-17:00

Na de theorie volgt de praktijk want al doende leert men! De deelnemers krijgen in groepjes een thema (mobiliteit, circulariteit, aanpasbaarheid…) toegewezen dat ze moeten vertalen naar de concrete realiteit. Als uitgangspunt wordt de Technologiecampus in de Gentse Rabotwijk genomen. Hoe kunnen we deze locatie integreren in de wijk? Welke duurzame stedenbouwkundige mogelijkheden zijn er voorhanden? Welke mogelijkheden biedt de Technologiecampus voor de wijk? En welke opportuniteiten kan de wijk bieden aan de campus? Elke tafel staat daarbij onder de begeleiding van een expert ter zake. De resultaten worden nadien voorgesteld aan de andere tafels.

Walking dinner | 18:00-19:00

Met medewerking van